Doğu Anadolu Bölgesi’nin ilk kadın keçe sanatçısı olan Necmiye Tekin, bu kadim üretim biçimini hem geleneksel hem de modern yöntemlerle sürdürüyor. Tekin, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı unvanına sahip.
Atkısı ve çözgüsü olmayan, dünyanın bilinen ilk tekstil ürünü olan keçe, Van’da yaşayan Necmiye Tekin’in emeğiyle hayat buluyor. Doğu Anadolu Bölgesi’nin ilk kadın keçe sanatçısı olan Necmiye Tekin, yüzyıllardır süregelen keçe geleneğini hem üretim hem de aktarım yoluyla sürdürmeye devam ediyor. Tekin, aynı zamanda Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı olarak kayıt altına alınan sanatçılar arasında yer alıyor.
KEÇE NASIL ELDE EDİLİYOR?
Keçe yapımı, koyunların kırpılmasıyla başlıyor ve kırpılan yünler pıtraklarından temizleniyor, yıkanıyor ve taranarak keçe üretimine hazır hale getiriliyor. Hazırlanan yünler hasır üzerine seriliyor, zeytinyağlı sabunlu suyla ıslatılıyor ve rulo haline getirilerek el, kol ya da ayak yardımıyla tepilerek liflerin birbirine kenetlenmesi sağlanıyor. Bu işlem defalarca tekrarlandıktan sonra keçe kumaş elde ediliyor ve yıkanarak kurumaya bırakılıyor.
Keçenin antibakteriyel ve antialerjik özelliklere sahip olduğu, kimyasal atık içermediği ve yüksek yalıtım sağladığını belirten Tekin, keçenin; sıcağı sıcak, soğuğu soğuk tutma özelliğiyle, özellikle soğuk iklim koşullarında uzun yıllardır kullanıldığını belirtti.
“KEÇE, İNSANLIK TARİHİNDEN BUGÜNE TAŞINAN EN KADİM SANATLARDAN BİRİ”
Yaklaşık 12 yıldır keçe sanatıyla profesyonel olarak ilgilenen sanatçı, bu yolculuğa gençlik yıllarında amatör denemelerle başladığını söyledi. Tekin, “Van’a ait olduğu bilinen tek minyatür olan ve 17. yüzyıla uzanan Kalay Sengi minyatürünü keçe tekniğiyle yeniden yorumladım. Bunun yanı sıra Urartu dönemine ait Haldi, Teişebaini, Hayat Ağacı ve fantastik figürlerle; Selçuklu ve Osmanlı motifleriyle çalışmalar ürettim.” dedi.
“BU KÜLTÜRÜ TAŞIMAK YALNIZCA BİR TERCİH DEĞİL”
Üretimlerinde hem özgün ve çağdaş bir dil kurduğunu hem de kültürel bağını koparmamaya özen gösterdiğini söyleyen Tekin, “Şal, fular, şapka, elbise, çanta ile laptop ve telefon kılıfları yapıyorum. Kültürü bugüne taşıyıp çağdaş bir dille yeniden yorumlamak benim için yalnızca bir tercih değil, aynı zamanda bir sorumluluk. Keçenin sağlık açısından da çok kıymetli olduğuna inanıyorum, özellikle bilgisayar ve telefon kullanılan ürünlerde radyasyonu bir nebze olsun kırdığı düşüncesiyle bu alana yoğunlaşıyorum, bu nedenle çocukların temas ettiği ürünlere ayrıca önem veriyorum.” diye konuştu.
“BU SANAT SABIR VE SÜREÇ GEREKTİRİYOR”
Çalışmalarında Van’a özgü, Edremit’te koruma altında olan Zerin Kadeh Çiçeği’ni kullanan Tekin, bu motifi kültürel bir sembol olarak üretimlerine yansıttığını belirterek şunları söyledi:
“Doğu bölgesinde yalnızca keçe sanatıyla çalışan tek kadın sanatçıyım, ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, sadece keçe sanatı için verilen “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı” unvanına sahibim. Keçe öğrenmenin bir sonu yok ancak düzenli çalışan biri yaklaşık bir yıl içinde usta seviyesine ulaşabilir. Çünkü bu sanat ciddi el becerisi, sabır ve süreç gerektiriyor. Islak keçe, Neolitik dönemden bu yana gelen geleneksel tepme tekniğine dayanırken; kuru keçe daha modern bir yöntem olarak genellikle süsleme ve tablo çalışmalarında kullanılıyor, ben her iki yöntemi de uyguluyor ve öğretiyorum.”
“BU SANATI GELECEĞE AKTARMAK İÇİN YAPIYORUM”
Doğal ve çok yönlü bir malzeme olmasına rağmen, Van’da keçe sanatına ilginin sınırlı kaldığını aktaran Necmiye Tekin, “Bu atölyeyi açmadan önce tüm üretimlerimi evde, küçük bir odada yaptım. Kimse “atölyem yok” bahanesine sığınmamalı, küçük bir masa ve emekle her şey mümkün. Ben bu sanatı sadece üretmek için değil, geleceğe aktarmak için yapıyorum. Keçe bu coğrafyanın ruhuna ait ve unutulmayı hak etmiyor. Bu miras benimle sınırlı kalmamalı; yaşamalı ve yaşatılmalı.” ifadelerini kullandı.
