Türkiye'de kuş halkalama çalışmaları, önemli göç noktalarında kurulan Samsun'daki Cernek, Iğdır'daki Aras, Ankara'daki Eymir, Antalya'daki Boğazkent, İstanbul'daki Avcılar, Kocaeli'deki Ormanya istasyonlarında aktif olarak sürüyor.
Ankara Üniversitesi, ODTÜ ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün işbirliğinde ve Ornithological Society of the Middle East'in (OSME) destekleriyle 9 yıldır faaliyet gösteren Eymir Kuş Halkalama İstasyonu'nda bugüne kadar yaklaşık 100 farklı türden binlerce kuş halkalandı. Sağlık kontrolleri yapılan kuşlar, takılan özel halkalar sayesinde göç yolculuklarında takip ediliyor.
Havaların ısınmasıyla göç yolculuğuna başlayan kuşların önemli konaklama alanlarından biri olan başkentteki Eymir Kuş Halkalama İstasyonu'nda bu yıl, mevsimsel kaymaların ve istikrarsız hava şartlarının göç rotaları üzerindeki etkileri daha belirgin şekilde izleniyor.
İstasyonda önceki yıllara kıyasla göçmen kuş sayısı azalırken, sert hava koşulları, mevsim dengelerindeki değişim ve iklim kriziyle birlikte göç güzergahlarında meyve, yemiş ve böcek gibi besin kaynaklarının azalması, kuşların yeterince beslenememesine, yağ ile kas rezervlerinin düşmesine yol açtı.
"Göçmen kuşlar beklediğimizden daha geç geldi"
Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Arzu Gürsoy Ergen, AA muhabirine, Eymir'in Ankara gibi büyük bir metropolün hemen yanında yer alan önemli bir yaban hayatı alanı olduğunu söyledi.
Kuşların bir bölgede yaşamlarını sürdürebilmeleri için güvenlik ve besin olmak üzere iki temel ihtiyacının bulunduğunu belirten Ergen, Eymir'in her iki ihtiyacı da karşılayan önemli bir habitat sunduğunu bildirdi.
Eymir Kuş Halkalama İstasyonu'nda ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde çalışmalar yürüttüklerini anlatan Ergen, uzun yıllara yayılan verilerle hem göç hareketlerini hem de iklim değişikliğinin doğa üzerindeki etkilerini takip ettiklerini dile getirdi.
Bu yıl Türkiye genelinde alışılmışın dışında sert hava koşullarının etkili olduğunu belirten Ergen, "Hava koşulları sert gitti, soğuk gitti, yağışlar çok fazlaydı. Bu nedenle göçmen kuşlar beklediğimizden daha geç geldi." diye konuştu.
Göç güzergahlarında besin kaynaklarının da azaldığına dikkati çeken Ergen, "Sert hava koşulları nedeniyle böcekler, yemişler ve meyveler azaldı. Kuşlar göç süresince yeterince beslenemediği için alana ulaştıklarında yağ ve kas skorları neredeyse sıfırdı." açıklamasını yaptı.
Ergen, iklim değişikliğinin etkilerinin tek yıllık verilerle değerlendirilemeyeceğini, net sonuçlara ulaşabilmek için uzun yıllara dayanan verilere ihtiyaç duyulduğunu ancak bu yıl yaşanan tablonun değişken hava şartları nedeniyle göçmen kuşlar üzerindeki etkilerini daha görünür hale getirdiğini söyledi.
9 yaşındaki göçmen kuş yeniden yakalandı
Halkalama çalışmalarının göçmen kuşların yaşam süreleri ve göç rotalarının izlenmesi açısından önemli veriler sunduğunu anlatan Ergen, bu yıl 2019 ilkbaharında halkalanan bir "saz kamışçını"nın yeniden yakalandığını kaydetti.
Türün ortalama yaşam süresinin 1 ila 5 yıl arasında değiştiğini ifade eden Ergen, "2019'da erişkin olarak halkaladığımız kuşu bu yıl yeniden yakaladık. Bu da kuşun en az 9 yaşında olduğunu gösteriyor. En uzun ömürlü bilinen saz kamışçını ise 12 yaşında. Dolayısıyla da bizim aslında bu elde ettiğimiz veri Türkiye için ve biyoloji açısından oldukça kıymetli bir veri." şeklinde konuştu.
Göçmen kuşun kışı Afrika'da geçirdiğini belirten Ergen, yaşamı boyunca yaklaşık 80 bin kilometrelik bir göç rotası izlemiş olabileceğini bildirdi.
"Hava koşullarına göre kontrol sürelerini değiştiriyoruz"
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü 4. sınıf öğrencisi Sevgi Orhan ise istasyonda çalışmaların gönüllülük esasına göre yürütüldüğünü söyledi.
Her hafta farklı gönüllü ekiplerin istasyonda görev yaptığını belirten Orhan, gün doğmadan çalışmalara başladıklarını ve istasyonda bulunan 27 ağı belirli aralıklarla kontrol ettiklerini anlattı.
Hava koşullarına göre kontrol sürelerinin değişebildiğini ifade eden Orhan, "Hava koşullarına ya da bulunduğumuz alandaki farklı engellere göre ağ kontrol sürelerini yarım saate ya da 15 dakikaya kadar çekebiliyoruz." dedi.
Orhan, ağlardan alınan kuşların istasyona getirildiğini, burada halkalama işlemlerinin yanı sıra çeşitli ölçüm ve örnekleme çalışmalarının yapıldığını dile getirdi.
Güçsüz olduğu tespit edilen kuşların belirli süre istasyonda tutulduğunu aktaran Orhan, gerekli bakım ve tedavilerin de ekip tarafından yapılmaya çalışıldığını kaydetti.
