Urartulardan miras "savat" sanatı usta ellerle gelecek nesillere aktarılıyor

Urartulardan bugüne ulaşan ancak sanayileşmeyle unutulmaya yüz tutan el sanatlarından savat, Van'da birkaç usta tarafından gelecek nesillere aktarılıyor.

Kültür & Sanat 27.12.2022, 13:05 27.12.2022, 13:55
Urartulardan miras "savat" sanatı usta ellerle gelecek nesillere aktarılıyor

Asırlarca Urartulara başkentlik, sonrasında da birçok medeniyete ev sahipliği yapan Van'ın en önemli el sanatlarından savat (gümüş üzerine oyulan motiflerin üzerine ve etrafına işlenen siyah nakış), yıllardır hünerli ellerde hayat buluyor.

1915 öncesine kadar 120'ye yakın atölyenin bulunduğu kentte şimdi birkaç ustanın yaşatmaya çalıştığı savat; bakır, gümüş, kurşun ve kükürtten elde edilen alaşımın eritilerek gümüş takıların üzerine işlenen desenlerin kaplanmasıyla yapılıyor. Kaplamanın ardından zımparalama ve cilalama işlemleriyle gümüş takıların üzerindeki motifler ortaya çıkarılıyor.

Ustaların Van'a özgü motiflerin yanı sıra Urartu medeniyetine ait figürleri özenle işledikleri takılar, zahmetli bir sürecin ardından hem yerli ve yabancı misafirlerin beğenisine sunuluyor hem de sipariş üzerine birçok kente ve yurt dışına gönderiliyor.

Van Ticaret ve Sanayi Odasının girişimi sonucu 2017'de Türk Patent ve Marka Kurumunca tescillenen savat sanatının gelecek nesillere aktarılması için belediyeler de açtıkları kurslarla yeni ustalar yetiştirmeye çalışıyor.

İpekyolu ilçesinde açtığı gümüş işleme atölyesinde babasından öğrendiği mesleğini sürdüren Erdal Binici, çelik kalemiyle gümüş bilezik, kolye, vazo gibi ürünlere işlediği motif ve desenlerin üzerini yüksek ısıda erittiği savatla kaplıyor. Daha sonra gümüşü zımparalayarak işlediği figürleri ortaya çıkaran Binici, cilalama işleminin ardından satışa hazır hale getiriyor.

Her aşaması sabır gerektiren çalışmayı atölyedeki ustalara da anlatan Binici, unutulmaya yüz tutan sanatın yaşatılmasına katkı sunuyor.

"Savattaki oranlar ustaların sırrı"

Erdal Binici, AA muhabirine, Van'ın geçmişten bugüne ulaşan en önemli miraslarından birini gelecek kuşaklara aktarmak istediklerini söyledi.

Binici, "Savat; gümüş, bakır, kurşun ile kükürtten elde edilir ve bunun oranları vardır. Savattaki oranlar ustaların sırrıdır. Savat kaldıkça güzelleşir, kıymetlenir. Tarihimize baktığımız zaman, babalarımızda, dedelerimizde, ninelerimizde olmazsa olmazlardan biridir savat. Tabaka, bilezik, kemer, yüzük gibi eşyalarda mutlaka savat olurdu." dedi.

Urartu dönemi figürlerini savatla birleştirdiklerini ifade eden Binici, şunları kaydetti:

"Atölyemize gelen misafirlerimiz savatla yapılan takıları çok beğeniyor. Yıllar sonra geldiklerinde takmaya devam ettiklerini görüyoruz çünkü savat kaldıkça daha da güzelleşiyor. Osmanlı döneminde padişahların özel parçalarında da kullanılmıştır. Savat, 2 bin 800 yıldan beri bu bölgede yapılan en önemli işçiliklerden biri.

Eski Van Şehri'nde kuyumcu çarşısı varmış ve orada 120 atölyenin olduğu tespit edilmiş. Şimdi maalesef yok. Bir bileziğin tamamlanması 3-4 günü buluyor çünkü el işçiliğiyle yapıyoruz. Parçanın üzerindeki savatı makinenin yapması mümkün değil. Ondan dolayı, bizden ürün isteyen firmalara olumsuz yanıt veriyoruz. Seri üretim yapmıyoruz ve ancak kendi siparişlerimizi karşılayabiliyoruz. Van'a gelen misafirler de yaptığımız ürünlere ilgi gösteriyor."

"5-6 ay sonrasına gün veriyoruz"

Binici, bu sanatının sabır ve özen gerektirdiğini dile getirerek, bir parçayı yapmaya başladığında huzur bulduğunu ve kendini başka bir alemdeymiş gibi hissettiğini anlattı.

Ürünlerinin yurt içinde ve yurt dışında talep gördüğünü belirten Binici, şöyle devam etti:

"Birçok ilden Van'a gelen misafirlerimiz var. Onlara atölyemizde savat sanatının nasıl yapıldığını anlatıyoruz. Büyük emek isteyen sanatı gördüklerinde ürünlerden almak istiyorlar. Gittikten sonra tekrar sipariş verenler de oluyor. Herkese yetişemiyoruz ve yapabildiğimiz kadarı için söz veriyoruz. 5-6 ay sonrasına gün verdiğimiz insanlar oluyor. Yeni eleman yetiştirmekte zorlanıyoruz. Gelenler sabretmiyor, birkaç gün çalıştıktan sonra vazgeçiyor. 'Abi çok zor bir işçilik, kusura bakma ben gelemem.' diyor. Urartulardan başladık ve bugüne kadar birçok medeniyetten motifi gümüşe işledik. Çok değerli bir arşiv oluşturduk."AA

Yorumlar (1)
Selmani farisi 1 ay önce
Sanat ve zanaat şahsiyet işidir. Vanda savat konusunda SADULLAH usta işin erbabidir
Namaz Vakti 30 Ocak 2023
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
Takımlar O P
1. Galatasaray 20 48
2. Fenerbahçe 20 44
3. Başakşehir 20 40
4. Beşiktaş 19 38
5. Adana Demirspor 20 37
6. Trabzonspor 20 35
7. Kayserispor 20 29
8. Konyaspor 20 27
9. Alanyaspor 20 25
10. Karagümrük 19 22
11. Gaziantep FK 20 22
12. Ankaragücü 20 22
13. Antalyaspor 19 21
14. Giresunspor 20 21
15. Hatayspor 19 20
16. Kasımpaşa 20 19
17. Sivasspor 20 18
18. İstanbulspor 20 15
19. Ümraniye 20 14
Takımlar O P
1. Eyüpspor 21 41
2. Samsunspor 20 38
3. Bodrumspor 21 38
4. Keçiörengücü 21 37
5. Pendikspor 21 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Sakaryaspor 21 34
9. Boluspor 21 34
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 20 29
12. Adanaspor 21 22
13. Altay 21 19
14. Tuzlaspor 21 19
15. Erzurumspor 20 18
16. Altınordu 21 17
17. Ö.K Yeni Malatya 21 16
18. Gençlerbirliği 21 13
19. Denizlispor 21 13
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15