Van'da Birinci Dünya Savaşı’na ait bulgular ortaya çıkarıldı

Van’ın hafıza mekanı olma özelliği taşıyan eski Van şehrinde başlatılan kazılarda, Ermeni ayaklanması ve Birinci Dünya Savaşı’nın tahribatını belgeleyen bulgular ortaya çıkarıldı.

Kültür & Sanat 21.10.2022, 12:34 21.10.2022, 15:21
Van'da Birinci Dünya Savaşı’na ait bulgular ortaya çıkarıldı

Van’ın hafıza mekânı olma özelliği taşıyan ‘Eski Van Şehri’nde Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı tarafından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın “Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı” çerçevesinde başlatılan proje, Van Müze Müdürlüğünün idari koordinatörlüğü ve YYÜ Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gülsen Baş’ın bilimsel danışmanlığındaki ekiplerce sürdürülmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Vakıflar Bölge Müdürlüğü, Van Valiliği, Van Büyükşehir Belediyesi, YYÜ, İpekyolu Belediyesi gibi pek çok kurumun da paydaşlık ettiği proje, eski Van’ın hak ettiği değeri görmesi ve tarihi kimliğini koruyacak biçimde canlandırılması amacıyla başlatıldı.

Arkeolojik kazılar, restorasyonlar, işlevlendirme ve çevre düzenleme çalışmalarından meydana gelen kazılarda, günümüze ulaşan yapıların restorasyonlarla koruma altına alınması, bu yapıların özgün yol dokularıyla birbirine bağlanması ve bilgilendirme yöntemleri ile alanı gezenlerin kent alanı ve kent tarihi hakkında bilinçlendirilmesi hedefleniyor. Ayrıca belirlenen alanlarda yapılacak bilimsel kazılarla kentin tarihi geçmişine yönelik çok yönlü verilere ulaşılması amaçlanıyor.

Eski Van şehrinde başlatılan kazılarla ilgili İHA muhabirine açıklamada bulunan Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gülsen Baş, projenin en önemli ayağının kentin etrafını çevreleyen surların ayağa kaldırılması olduğunu belirterek, çalışmalarda kentin bugüne ulaşan iç surlarında ve özgün yol bağlantıları üzerinde yoğunlaştıklarını söyledi. Prof. Dr. Baş, “Güney surlarda yapılan kazılarda, surların kerpiç dolgulu kesme taş işçilikli olduğu ve bir serhat şehri konumundaki kenti koruma adına özellikle Osmanlı döneminde sık sık onarıldığı ve güçlendirildiği tespit edilmiştir.

Öncesinde bilinmeyen dairesel ve dikdörtgen burçların da ortaya çıkarıldığı bu çalışmaların, sur restorasyonlarına da dönem izleri bakımından sağlam veriler sağlayacağı düşünülmektedir. Kazıların bir ayağını yol dokularının ortaya çıkarılması oluşturmuştur. Bu maksatla maarif dükkanlarından, kuzeye yönelen yolun Çifte Hamama kadar kesintisiz devam ettiği anlaşılmıştır.

Çalışmalarda taş kaplama yol ve bu yolu iki kenardan çevrelen sivil mimari izleriyle karşılaşılmıştır. Yapıların kerpiç duvarlarının kütleler halinde yıkılarak bu yolların kapanmasına neden olduğu belirlenmiştir. Bunun yanında çalışmalarda çıkarılan kazı toprağının elenmesi sonucunda Osmanlı’nın son dönemlerine ait çok sayıda sırlı ve sırsız seramik, tütün lüleleri, bronz sikkeler ve farklı metal buluntular da tespit edilmiştir” dedi.

“1896 ve 1897 yılındaki Ermeni ayaklanmaları söz konusu”
2022 yılındaki arkeolojik kazıların çok önemli bir bölümünün surların etrafında yoğunlaştığına dikkat çeken Baş, “Surların belli noktalarında, belirlenen alanlarda açmalar planlanarak bunlarda özellikle özgün yol dokuları ve sur duvarlarının ne tür bir niteliğe sahip olduğunu anlamaya yönelik çalışmalar geçekleştirildi. Bu çalışmalarda, kent sınırlı bir alan olduğu için çok sıkışık bir mimari dokuya sahip.

Hemen sur duvarının yan tarafında küçük birbirine bağlı mekanlar, bu mekanların bir bölümü atölye ve dükkan olarak kullanılmış, bir bölümü askeri niteliğe sahip, bir bölümü de yaşam alanı olarak kullanılmış. Ancak buradaki kazılarda en fazla dikkati çeken husus; 1896 ve 1897 yılındaki Ermeni ayaklanmaları söz konusudur. Bunun hemen akabinde Birinci Dünya Savaşı’nın gerçekleşmesi ile birlikte kent yakılıyor, yıkılıyor ve bir daha kullanılmamak üzere terk ediliyor.

Dolayısıyla ortaya çıkarılan arkeolojik buluntular biraz bu savaş anını destekleyen buluntular. Bol bol şarapnel parçaları, bu şarapnellerin bölgedeki mimaride oluşturduğu tahribat ve buna yönelik izler özellikle çok dikkat çekici boyutta. Aslında 2022 yılı çalışmaları denilebilir ki; savaş arkeolojisi özellikle 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başına yönelik bölgede gerçekleşen ayaklanma ve savaşlarındaki tahribatları özellikle belgeleyen bazı nitelikler taşıyor. Bu açıdan son derece önemlidir” ifadelerini kullandı.

2022 yılında gerçekleştirilen arkeolojik kazı çalışmalarının daha çok sur duvarları ve etrafında gerçekleştiğini belirten Baş, “Bu çalışmalarda surların niteliğine yönelik bazı önemli bulgularla karşılaşıldı. Birincisi burada gerçekleşen 19. yılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında ayaklanma ve özellikle Birinci Dünya Savaşı’nın izlerini taşıyan bazı veriler. Bunun yanı sıra burç ve özellikle sur duvarlarının içte kerpiçle yapılmış olduğu ve Osmanlı döneminde merkeze yapılan yazışmalar ve merkezden verilen destekle bu kerpiç duvarın iç ve dış yüzeyinin taşla kaplandığı ortaya çıktı” dedi.

“Tarihi değer kaçmasın diye toprağı eliyoruz”
Eski Van şehrinde başlatılan kazıların mevcut olan tarihi dokunun doğru uygulamalarla, doğru müdahalelerle tarihi niteliğinin kurtarılması ve geleceğe taşınmasının planlandığına vurgu yapan Baş, “Arkeolojik kazılar çok ince iş isteyen kazılar. Dolayısıyla biz burada hem çok ince hareket etmek durumundayız hem de çıkardığımız toprakta gözden bir tarihi değer niteliği kaçmasın diye eliyoruz. Son derece uzun bir zaman alıyor. Ancak destek verilmesi durumunda bu işlerin çok daha hızlı ilerleyeceğini vurgulamak istiyorum” diye konuştu.

Çalışmalarda 25’i üniversite öğrencisi olmak üzere 40 kişinin yer aldığını belirten Baş, hava koşullarının el verdiği sürece çalışmanın devam edeceğini sözlerine ekledi.iha-aa

Yorumlar (3)
vedat 1 ay önce
eski van şehri camileriyle iyi bir planlamayla müthiş turist çekecek potansiyele sahip ama maalesef o vizyon yok
Mehmet 1 ay önce
Kazı geçmişin izlerini geleceğe taşıma adına önemli bir çalışma, halkımızdan kültürel mirasa sahip çıkma yönünde bir farkındalık olursa güzel olur. Lütfen kaçak kazılar ile tahribata yol açmayalım
Dırbas 1 ay önce
Güzel çalışmalar başarılar, Van'ın her tarafı tarih kokuyor
Namaz Vakti 28 Kasım 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 15 34
2. Rizespor 14 25
3. Pendikspor 14 25
4. Keçiörengücü 14 25
5. Boluspor 14 25
6. Samsunspor 14 24
7. Bodrumspor 14 22
8. Bandırmaspor 14 21
9. Manisa FK 13 20
10. Sakaryaspor 15 19
11. Altay 14 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 14 16
15. Erzurumspor 14 14
16. Altınordu 13 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 14 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10