İki roman bir kadın: Fedile'nin yaşam öyküsünün bize anlattıkları

Yazar Adil Harmancı’nın Van’lı Fadile’nin büyüdüğü koşulları, toplumsal psikolojiyi irdeleyen ve erkeğin kadına uyguladığı şiddetin varabileceği noktaları irdeleyen ibretlik bir hayat hikâyesini konu alan Fedile 2 romanı Sitav Yayınevinden çıktı.

GÜNCEL 14.06.2020, 15:26
İki roman bir kadın: Fedile'nin yaşam öyküsünün bize anlattıkları

RÖPORTAJ: OKTAY CANDEMİR

Yazar Adil Harmancı’nın Van’lı Fadile’nin büyüdüğü koşulları, toplumsal psikolojiyi irdeleyen ve erkeğin kadına uyguladığı şiddetin varabileceği noktaları irdeleyen ibretlik bir hayat hikâyesini konu alan Fedile 2 romanı Sitav yayınevinden çıktı. 78 yaşındaki Fedile’nin çocuklarını korumak için toplumla yaşadığı çatışmalar, gelenek, görenek diye sunulan birçok şeyin aslında riyakârlık olduğunu da ortaya koyuyor. Akıllı bir kadının akıl hastanesine varan ibretlik hayat hikâyesi,  Gazetecİ-Yazar Adil Harmancı’nın usta kaleminden dökülen ‘Fedile’ biyografik bir çalışmanın ötesinde, kadının toplumsal yaşamımızda ki yerini ve yaşadığı acıları bir kez daha gözler önüne seriyor.

Önsözünü Toros Üniversitesi Rektör Yardımcısı Sosyolog Prof. Dr. Ahmet Özer’in yazdığı Fedile II kitabı, 140 sayfadan oluşuyor. Olayların ve diyalogların fazla boğdurulmadan ve abartıya kaçmadan sade bir dille, tamamen tanıklıklar çerçevesinde anlatıldığı Fedile II, bir solukta severek okuyacağınız bir kitap. Kadına yönelik şiddetin de kadına yönelik adaletli tutumun da örnekleriyle yer aldığı Fedile II, kaynak niteliğinde bir kitap. Hikâye ise, filmlere konu olacak bir hikâye.

Yazar Adil Harmancı ile korona günlerinde Fedile’yi ve toplumsal sorunlarımızı konuştuk. 1990 ‘lı yıllarda Özgür Gündem’in Van Muhabirliğini yapan ve öldürülmekten tesadüfen kurtulan, uzun bir sürede cezaevinde kalan Gazeteci-Yazar Adil Harmancı, gazetecilik yaşamını, önceki kitaplarını ve son romanı Fedile 2’yi konuştuk.

Fedile’nin yaşamını üç kelime de anlatmanızı istesem, bu üç kelime ne olurdu?

Fedile 2’de tıpkı Delirtilmiş Toplumda ‘deli Fedile’ kitabında olduğu gibi, aslen Siirt Eruh Bozatlı köyü doğumlu olan ve halen Van’da yaşayan 78 yaşındaki Fedile Kayar’ın yaşamını konu alıyorum. Öyle bir yaşam ki berdel, beşik kertmesi, erken yaşta zor evlilik, kuma, tecavüz, gayrı meşru çocuk, akıl hastanesi, şiddet, sokak yaşamı, kısacası kötüden yana ne ararsanız var, yani üç kelimeden çok daha fazla kelime söylenebilir.

Siz Fedile 1’de onun üzerinden topluma ulaşmaya çalıştınız. Bu kitabınızda toplumdan Fedile’ye ulaşmaya çalışıyorsunuz?

İlk kitap Fedile Kayar’ın 1942-2011 yılı arasındaki yaşam hikâyesini ibretlik bir şekilde gözler önüne sermeye çalıştım.  Fedile II’de ise 2011-2020 yılları arasında yaşadıklarını, toplumla ilişkilerini, onun toplumla, toplumun onunla kurduğu bağı hem psikolojik hem de sosyolojik yönleriyle irdeledim. Fedile II’deki bir başka farklılık ise, okumayanlar için ilk kitabım da güncellenmiş hali var ve Fedile’nin gençlik fotoğrafları bulunuyor. Çocukluğundan itibaren sanki bir macera kadını olmaya adaymış gibi bu kitabımda da  zor günler yaşıyor, ama toplum tarafından tanındıkça saygı da sevgi de görüyor.”

Üçüncü kitabı düşünüyor musunuz?

Fedile Kayar’ın şu anda Erek Mahallesindeki evinde iki oğluyla birlikte yaşadığını kaydeden Harmancı, “ Kitapta anlatıldığı gibi belki üçüncü bir kitabın konusu olaylar yaşayacak, bilemiyoruz. Fedile II, bu yönüyle gerçek bir hayat hikâyesi, üstelik kahramanı halen yaşayan bir hayat hikâyesi; akıllı bir kadını nasıl deli ettiğimizin hikâyesini yazdım.

Kitabınızda ‘Deli’ kelimesini kullanmaktan özenle kaçınıyorsunuz, bunun sebebi nedir? Çünkü o bizden akıllı” diye konuştu. Hikâyenin kahramanı Fedile’nin ‘Beni yazacaksan sakın ‘deli’ diye yazma’ diye ricada bulunduğunu aktaran Harmancı, “ Fedile, daha 12’sindeyken evlendirildi, kaçtı, bu kez 18’inde evlendirildi. Yine kaçtı fakat deli damgası yemekten kurtulamadı. Anlayacağınız toplumsal yanlışlara direndi ama kendini kurtaramadı. Çocuklarından ayrı kaldı, onlar için her şeye katlandı. Sonunda çocuklarına ulaştı.

Fedile’nin hayat hikâyesinden kısaca söz edebilir misiniz?

1942’de Siirt’in Eruh ilçesi Bozatlı köyünde doğdu. Daha 12 yaşındayken berdel olarak evlendirildi. Evliliğinin ilk gecesi kaçtı fakat yeniden koca evine gönderildi. Fedile kaçmaya devam etti, 18 yaşındayken 1960 yılında Van’ın Erciş ilçesinden bir imamla evlendirildi. Üzerine gelen kumaya itiraz edince kocası tarafından deli diye tımarhaneye kapatılıyor. Elâzığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi'nde çıktıktan sonra, Eruh'taki köyüne baba evine döndü. Sonra yine deli diye ikinci kez Elazığ akıl hastanesine kapatıldığında tarih 1970'i gösteriyordu.  Kimse ona yar olmayınca akıl hastanesinden çıktıktan sonra Van'da bıraktığı 5 çocuğuna ulaşmak için, Siirt’in Eruh ilçesinden Van'a yürüyerek bir ayda gelir. Kendisine deli diyen kocasının evine sığınır. Çocuklarını görmek için her şeye katlanır ve evin odunluğunda yaşamaya razı olur. Eşi ölünce, kuması ikinci evliliğini yapar ve evi terk eder. İki çocuğu ondan uzaklaşır, bir çocuğu ilaç içerek hayatına son verir. Geçim sıkıntısı çeken Fedile, kalan iki çocuğuna bakmak için dilencilik yapmaya başlar ve Fedile artık, 'Deli Fedile' olarak anılır. İşte böyle bir hayat hikâyesinin devamını ikinci kitabımda anlatmaya çalıştım.

Adil Harmancı Kimdir?

1959 yılında Hakkari’de doğan Gazeteci-Yazar Adil Harmancı, 1973 ve 1978 yıllarında Mersin ve Çanakkale Öğretmen Lisesinde okudu. Dönemin siyasi koşullarıyla nedeniyle okulunu terketmek zorunda kalan Harmancı, Anadolu Üniversitesi Sosyoloji Bölümünü bitirdi. 1990’lı yıllarda Özgür Gündem Gazetesi başta olmak üzere çeşitli yayın kuruluşlarında çalışan Harmancı,  90’lı yıllarda gazetecilik deneyimlerini ‘Daktilomda Posta İzleri’ isimli kitabında topladı. Aynı zamanda ‘Delirtilmiş Toplumda Deli Fedile’ kitabının yazarı olan Harmancı, kadın röportajlarından oluşan ‘Sınır Tanımayan Yaşamlar’ isimli kitabını ise yakın zamanda bitirerek okuyucu ile buluşturmayı planlıyor. Vanpolitikacom

Yorumlar (2)
wanlı duman 4 hafta önce
alahım yardımcısı olsun
Gülay 4 hafta önce
Van'da herkes tanır kendisini benim de konuşmuşluğum var kendisiyle çektiği tüm sıkıntıları yüzünden okumak mümkün, evet kadın olmak zordur ama bir dönem bu daha da zordu Allah yüzünü güldürsün ..
Namaz Vakti 12 Temmuz 2020
İmsak 02:59
Güneş 04:46
Öğle 12:17
İkindi 16:11
Akşam 19:39
Yatsı 21:17
Puan Durumu
Takımlar O P
1. BANDIRMASPOR 28 60
2. ANKARA DEMİRSPOR 28 57
3. GMG KASTAMONUSPOR 28 53
4. TUZLASPOR A.Ş. 28 53
5. SAKARYASPOR A.Ş. 28 51
6. KIRŞEHİR BELEDİYE SPOR 28 47
7. VAN SPOR FUTBOL KULÜBÜ 28 44
8. UŞAK SPOR A.Ş. 28 44
9. PİSERRO KAHRAMANMARAŞSPOR 28 41
10. ERGENE VELİMEŞE SPOR 28 37
11. BODRUM BELEDİYESİ BODRUMSPOR 28 36
12. SİVAS BELEDİYE SPOR 28 36
13. BAYBURT ÖZEL İDARE SPOR 28 35
14. EYÜPSPOR 28 29
15. ETİMESGUT BELEDİYESPOR 28 28
16. NİĞDE ANADOLU FK 28 17
17. ELAZIĞSPOR 28 16
18. KARDEMİR KARABÜKSPOR 28 6
Takımlar O P
1. Başakşehir 31 66
2. Trabzonspor 31 62
3. Sivasspor 31 54
4. Beşiktaş 31 53
5. Galatasaray 31 52
6. Alanyaspor 31 51
7. Fenerbahçe 31 50
8. Gaziantep FK 31 41
9. Göztepe 32 39
10. Antalyaspor 31 38
11. Kasımpaşa 31 36
12. Gençlerbirliği 32 36
13. Malatyaspor 31 32
14. Denizlispor 31 32
15. Çaykur Rizespor 31 32
16. Kayserispor 31 31
17. Konyaspor 31 30
18. Ankaragücü 31 26
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. Balıkesirspor 33 38
13. İstanbulspor 32 37
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 33 12
Takımlar O P
1. Liverpool 35 93
2. Man City 35 72
3. Chelsea 35 60
4. Leicester City 34 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 35 55
7. Sheffield United 35 54
8. Arsenal 34 50
9. Burnley 35 50
10. Tottenham 34 49
11. Everton 35 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 35 42
15. Brighton 35 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Aston Villa 35 30
19. Bournemouth 34 28
20. Norwich City 35 21