banner56

Neye göre para basılır? Sınırsız para basılabilir mi? Paranın karşılığı nedir?

Para neye göre basılır? Paranın karşılığı nedir? Sınırsız basmak mümkün müdür? Senyoraj bedeli nedir? Karşılığı olmayan para var mıdır? Hepsinin cevabını bu yazımızda bulabilirsiniz.

EKONOMİ 17.04.2020, 11:02
Neye göre para basılır? Sınırsız para basılabilir mi? Paranın karşılığı nedir?

Bir ülkenin para basabilmesi ve parayı piyasaya sürebilmesi için, basacağı kadar paraya bir karşılık bulması gerekir. Bir tane hariç olmak üzere, piyasada bulunan basılmış her paranın karşılığı vardır. Bir ülkedeki paranın karşılığı, o ülkenin hazinesinde bulunan altına eş değerdir. Bir ülke basacağı paraya karşılık ayırmadan, bunu önemsemeden basmaya kalkarsa o ülkede enflasyon meydana gelir.

Ülkeler neden borçları kadar para basamaz?

Bunun nedeni piyasaya ne kadar para girerse ülke parasının o kadar değersizleşmesidir. Piyasada belirli miktarda para varken 5 birim değerinde olan bir ürün, piyasadaki para miktarı 2 katına çıktığında otomatikman 10 birim olacaktır. Paranın değerine göre her ürün kendi fiyatını yeniden oluşturacaktır. Ülkelerin borçlarını, parayı basıp ödeyememesinin en büyük örneği 20. yüzyıl başlarındaki Almanya’dır. Almanya savaş dolayısıyla oluşan borçlarını fazla paralar basarak ödemeye kalkar. Ülkede enflasyon o kadar artar ki enflasyonla beraber artması gereken para miktarını basamayacak hale gelir. Enflasyondan sonra 1 torba kömürün 10 papiermark olduğu dönemden, 1 torba kömürün 1 milyon papiermark olduğu döneme geçilir. İnsanlar artık kömüre para vermek yerine, kömüre verdikleri paraları yakmaya başlarlar. Enflasyonel olayları düşünmeden böyle bir işe kalkmak, bırakın bütün borcu, piyasaya fazladan parayı sürmeye kalkmak hiç de mantıklı bir hareket olmayacaktır.

Devletlerin para basma seçeneğini kullanılabilmesi için ülkemizde Merkez Bankası’nın diğer ülkelerinde kendi merkez bankalarının bağımsız olmaması gerekir. Bağımsızlığının askıya alınması ve Hazinenin Merkez Bankasından borçlanmasının yasaklanmamış olması gerekir.

Bütçe açığının para basılarak karşılanması, piyasada para arzının artmasına bu da borç verilebilir fon arzının artmasına ve dolayısıyla faizlerin düşmesine yol açar. Bir yandan para arzının artması, bir yandan da faizlerin düşmesi tüketim harcamalarının artmasına neden olur. Çünkü para bollaşmış, tasarrufa karşılık alınacak faiz düşmüştür. Bu durumda tüketim harcamaları ve dolayısıyla talep yükselir. Talep artışı, fiyatların da yükselmesine yol açar ve dolayısıyla enflasyonu artırır. Bir ekonomide bütçe açığının para basarak finanse edilebilmesi için Merkez Bankası’nın bağımsız olmaması ya da bağımsızlığının yasada yazılı olmakla birlikte uygulamada söz konusu olmaması ve dolayısıyla hükümetin emirlerini yerine getirir konumda olması gerekir. Ayrıca Merkez Bankası’nın Hazine’ye doğrudan ya da dolaylı olarak borç verebiliyor olması gerekir. Günümüzde pek çok Merkez Bankası bağımsızdır ve Hazineye doğrudan borç vermesi yasaklanmıştır. Bu durumda para basarak finansman için geriye kalan tek seçenek; Merkez Bankasının Hazine’nin çıkardığı tahvil ve bonoları satın alarak ona dolaylı yoldan finansman sağlamasıdır. (2)

Senyoraj nedir?

Bir diğer adı beylik hakkıdır. Senyoraj bedeli, paranın üretilme maliyeti ile piyasada ifade ettiği değer arasındaki farktır. Ayrıca devletin banknot basarak elde ettiği gelir olarak da bilinir. Bir ülkenin büyüyen ekonomisi, o ülkenin halkının elinde daha fazla maddi değer bulundurmak istemesine yol açar. Para basmak, enflasyonel değerleri korumak adına devletler adına merkez bankaları tarafından yapılır. Devlet bastığı paralar karşılığında gelir elde eder. Bu gelire senyoraj bedeli denir. Devletler için en kolay elde edilen gelirdir.

Karşılığı olmayan para: Dolar

70’li yıllarda ABD’de dış ticaret açığı sorunu vardı. Amerikan halkı ürettiğinden çok tüketmeye başlamıştı. ABD, Avrupa ve Japonya ile karşılıklı ticaret yapıyor, arada oluşan farkı ise altınla kapatmaya çalışıyordu. Altın ülkeyi terkettikçe açıkta büyüyordu.

Dönemin başkanı Richard Nixon, aldığı bir kararla doların karşılığının altın olmadığını ve doların artık bir borç senedi haline geldiğini söyler. O dakikadan sonra ABD için para basmak çok kolaydır. Bu karardan sonra altına karşılık olmadığı için çok miktarda dolar basan ABD, bütün dış borçlarını ödemeye başlar. O yıllarda dış ticaret açığını dengelemek için karşılıksız bırakılan doların,  günümüzde de hala bir karşılığı yoktur.

Bunun bir diğer örneği ise 2008 krizinde yaşanmıştır. Meydana gelen küresel krizden sonra ABD parayı daha fazla basarak borçlarını ödemeyi düşünmüştür. Çünkü parasının basımı için her hangi bir karşılık göstermesine gerek yoktur. Ancak bu işlemden sonra piyasada bulunan paranın artmasıyla dolar değersizleşmiş ve ABD’de bulunan yerli yatırımcılar yabancı ülkere yatırım yapma kararı almışlardır. 2008 krizinde bazı ülkelerin krizden kurtulmalarının sebebi ise budur.

Karşılığı olmayan dolar, tüm dünya tarafından ortak para olarak kullanılır. Ülkeler için doları kullanmamak veya doları kullanmayacağını beyan etmek bile ekonomileri için felaket sayılır. Tüm dünya ekonomisinin bağlı olduğu para biriminin herhangi bir karşılığı olmaması ürkütücüdür.  ABD hükümeti ve (FED) Amerikan Merkez Bankası’nın elinde bulundurduğu bu büyük gücü görüyoruz. TCMB

Yorumlar (0)
26°
az bulutlu
Namaz Vakti 09 Ağustos 2020
İmsak 03:34
Güneş 05:09
Öğle 12:17
İkindi 16:05
Akşam 19:16
Yatsı 20:43
Puan Durumu
Takımlar O P
1. BANDIRMASPOR 28 60
2. ANKARA DEMİRSPOR 28 57
3. GMG KASTAMONUSPOR 28 53
4. TUZLASPOR A.Ş. 28 53
5. SAKARYASPOR A.Ş. 28 51
6. KIRŞEHİR BELEDİYE SPOR 28 47
7. VAN SPOR FUTBOL KULÜBÜ 28 44
8. UŞAK SPOR A.Ş. 28 44
9. PİSERRO KAHRAMANMARAŞSPOR 28 41
10. ERGENE VELİMEŞE SPOR 28 37
11. BODRUM BELEDİYESİ BODRUMSPOR 28 36
12. SİVAS BELEDİYE SPOR 28 36
13. BAYBURT ÖZEL İDARE SPOR 28 35
14. EYÜPSPOR 28 29
15. ETİMESGUT BELEDİYESPOR 28 28
16. NİĞDE ANADOLU FK 28 17
17. ELAZIĞSPOR 28 16
18. KARDEMİR KARABÜKSPOR 28 6
Takımlar O P
1. Başakşehir 34 69
2. Trabzonspor 34 65
3. Beşiktaş 34 62
4. Sivasspor 34 60
5. Alanyaspor 34 57
6. Galatasaray 34 56
7. Fenerbahçe 34 53
8. Gaziantep FK 34 46
9. Antalyaspor 34 45
10. Kasımpaşa 34 43
11. Göztepe 34 42
12. Gençlerbirliği 34 36
13. Konyaspor 34 36
14. Denizlispor 34 35
15. Çaykur Rizespor 34 35
16. Malatyaspor 34 32
17. Kayserispor 34 32
18. Ankaragücü 34 32
Takımlar O P
1. Hatayspor 34 66
2. Erzurumspor 34 62
3. Adana Demirspor 34 61
4. Akhisar Bld.Spor 34 57
5. Fatih Karagümrük 34 56
6. Bursaspor 34 56
7. Altay 34 54
8. Keçiörengücü 34 50
9. Menemen Belediyespor 34 44
10. Giresunspor 34 44
11. Ümraniye 34 44
12. İstanbulspor 34 40
13. Balıkesirspor 34 38
14. Altınordu 34 37
15. Boluspor 34 33
16. Osmanlıspor 34 30
17. Adanaspor 34 21
18. Eskişehirspor 34 12
Takımlar O P
1. Liverpool 38 99
2. Man City 38 81
3. M. United 38 66
4. Chelsea 38 66
5. Leicester City 38 62
6. Tottenham 38 59
7. Wolverhampton 38 59
8. Arsenal 38 56
9. Sheffield United 38 54
10. Burnley 38 54
11. Southampton 38 52
12. Everton 38 49
13. Newcastle 38 44
14. Crystal Palace 38 43
15. Brighton 38 41
16. West Ham 38 39
17. Aston Villa 38 35
18. Bournemouth 38 34
19. Watford 38 34
20. Norwich City 38 21