banner56

banner55

11.03.2020, 11:46

Bir Hukuka Uygunluk Sebebi Olarak Meşru Savunma

Meşru savunma hâli 5237 sayılı Türk Ceza Kanunumuz’da “Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenler” başlığı altında düzenlenmiş olmakla birlikte hukuka uygunluk sebebi olarak kabul edilen bir kurumdur. Bu kurumun hukuki temeli, insanın gerek kendisinin gerekse bir başkasının hakkına yönelen veya tehdit oluşturan durumların varlığı halinde doğasında var olan koruma içgüdüsüdür. Elbette ki kanun koyucu bu kurumun kötüye kullanılmasını engellemek adına bazı düzenlemeler yapmıştır.

Türk Ceza Kanunu’nun 25. Maddesinin 1.Fıkrası uyarınca “Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.” Bu maddeden hareketle diyebiliriz ki; bir fiilin meşru müdafaa kabul edilebilmesi için bazı şartlar gereklidir. Bu şartlar savunma ve saldırıya ilişkin şartlar olarak belirlenir.

Saldırıya İlişkin Şartlar;

a-Bir saldırının varlığı

b-Saldırının bir hakka yönelmiş olması,

c-Saldırının haksız olması ve halen var olması.

Savunmaya İlişkin Şartlar;

a-Savunmanın saldırıya yönelik yapılmış olması,

b-Savunma ile saldırı arasında oran olmasıdır.

Şartlar tamam ise fail meşru savunma halinden yararlanabilecektir; ancak burada önem arz eden bir konu savunma ile saldırı arasında bir oran olması şartıdır. Ölçülülük ilkesi olarak da bilinen bu husus uygulamada çok fazla tartışmaya yol açmaktadır. Saldırı ile savunma arasında orantı olmadığı takdirde faile, meşru müdafaa hali uygulanmaz. O halde faile uygulanacak hükümler ya Haksız Tahrik hükümleri ya da Meşru Savunmada Sınırın Aşılması hükümleridir. Haksız tahrik bir hukuka uygunluk sebebi olmayıp faile ceza indirimi hakkı sağlayan bir kurum olduğundan burada haksız tahrikle ilgili bilgi vermekten imtina ediyorum.

Meşru Savunmada Sınırın Aşılması hâli ise Türk Ceza Kanunumuzun 27. Maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca;

(1) Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.

(2) Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmez

-TCK madde 27/1 için diyebiliriz ki; hukuka aykırılığı ortadan kaldıran nedenin sınırını kast olmaksızın aşan kişiye, taksirli suçtan ceza verilecek ve bu ceza indirilecektir. Eylemin taksirli şekli kanunda suç olarak tanımlanmadıysa, nullum crimen sine lege yani suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereğince faile ceza verilmeyecektir. Şayet fail sınırı kasten aştıysa o halde eylemin hukuka aykırılığı ortadan kalkmayacak ve fail herhangi bir ceza indiriminden yararlanamayacaktır.

-TCK madde 27/2 için ise meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmişse, faile yine ceza verilmeyecektir, diyebiliriz. Örneğin; Kendini savunmak üzere bir kez yerine birkaç kez ateş edilmesi, her olayda sınırın aşıldığını göstermez. Yargıtay’a göre de, sanıktan sadece bir el ateş etmesi ve öldürücü bölgelere ateş etmemesi istenemez. Keza Yargıtay Ceza Genel Kurulu verdiği bir kararında bu durumu şu şekilde açıklamıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu Esas No: 2015/1-1039 Karar No: 2016/96

“…Sanığın maktulün kendisine ve kardeşi K’ye yönelen bu silahlı saldırısını defetmek maksadıyla rastgele silahla ateş ederek tek isabetle Maktul M’nin oğlu C’yi üst bacak bölgesinden, maktulün diğer oğlu S’yi sol topuk bölgesinden yaraladığı, maktul M, H’yi ise göğüs ön yüzünden vurarak ölümüne neden olduğu olayda ; kendisini silahla yaralayan ve akabinde darp edilmiş vaziyette yerde yatmakta olan kardeşi K’ye de dört el silahla ateş eden maktule devam eden yaşama hakkına yönelik haksız saldırısını bertaraf etmek maksadıyla o anki hal ve koşullara göre başka türlü hareket etme imkanı bulunmadığından hamili bulunduğu silahıyla ateş ederek maktulün ölümüne neden olan sanığın eylemini meşru savunma şartları altında gerçekleştirdiği kabul edilmelidir.

Birinci uyuşmazlık konusunda açıklandığı üzere meşru savunma durumunda olan sanığın, maktulün oğulları S ve C ‘ye yaptığı gibi hayati bölgesine hedef almadan ateş ederek saldırıyı bertaraf etmesi mümkün iken yakın mesafeden maktulü vurması eyleminde, saldırı ve savunmaya ilişkin şartların bulunduğunda şüphe bulunmamakta ise de savunma ile saldırı arasındaki denge savunma lehine bozulmuş olup dolayısıyla da ölçülülük ya da orantılılık ilkesi ihlal edilmiştir. Sanığın maruz kaldığı saldırının etkisiyle içine düştüğü psikolojik hal nedeniyle heyecanlanması, paniğe kapılması ve hatta korkması, bunun sonucunda da meşru savunma sınırını aşması hayatın olağan akışından beklenebilecek bir durum olup, somut olayda TCK’nın 27.maddesinin 2.fıkrasının uygulanma şartları gerçekleşmiştir…”

Yargıtay Genel Kurulu’nun bu kararında da görmüş olduğumuz üzere meşru savunmanın varlığından bahsedebilmek için sadece kişinin kendisine yönelik bir saldırının varlığı şartı aranmamaktadır. Hiç tanımadığımız bir kişiye yönelmiş olan saldırının varlığı halinde de meşru savunma kurumu devreye girmektedir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, saldırı ile savunma orasında makul bir ölçünün olması gerekliliğidir. Hukuka uygunluk sebebi olarak kabul edilen meşru savunmada sınırın aşılması durumunda kastın var olup olmamasına göre iki farklı durum karşımıza çıkmaktadır. Eğer sınır kasten aşılmışsa bu durumda meşru savunmadan bahsetmek mümkün olmayacaktır ve gerçekleşen neticeye göre kasten işlenmiş bir suçla karşılaşacağız. Ancak Yargıtay Genel Kurulu’nun kararında da belirtilmiş olduğu gibi sınırın kast olmaksızın aşılması durumunda ise yine karşımıza iki farklı durum çıkacaktır. Kast yoksa ve aynı zamanda sınır da aşılmışsa fiilin taksirli hali bakımından kanunda bir ceza öngörülmüşse bu durumda taksirli suç için kanunda öngörülen cezadan indirim yapılarak sonuç ceza belirlenecektir. Eğer meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmişse bu durumda faile ceza verilmeyecektir.

Av. Begüm GÜREL (LL.M.)

Stj. Av. Pırıl ÖZÇELİK

Yorumlar (2)
MEHMET SELİM SEVEN 3 ay önce
Hırsızlık hadiselerin de haneye tecavüz meşru müdaafaya dahildir.
VANLI 1 ay önce
Selim Bey,e katılıyorum.Evet haneye taaruz meşru müdaafa ya uyar.
16°
az bulutlu
Namaz Vakti 26 Mayıs 2020
İmsak 02:56
Güneş 04:40
Öğle 12:09
İkindi 16:02
Akşam 19:27
Yatsı 21:04
Puan Durumu
Takımlar O P
1. BANDIRMASPOR 28 60
2. ANKARA DEMİRSPOR 28 57
3. GMG KASTAMONUSPOR 28 53
4. TUZLASPOR A.Ş. 28 53
5. SAKARYASPOR A.Ş. 28 51
6. KIRŞEHİR BELEDİYE SPOR 28 47
7. VAN SPOR FUTBOL KULÜBÜ 28 44
8. UŞAK SPOR A.Ş. 28 44
9. PİSERRO KAHRAMANMARAŞSPOR 28 41
10. ERGENE VELİMEŞE SPOR 28 37
11. BODRUM BELEDİYESİ BODRUMSPOR 28 36
12. SİVAS BELEDİYE SPOR 28 36
13. BAYBURT ÖZEL İDARE SPOR 28 35
14. EYÜPSPOR 28 29
15. ETİMESGUT BELEDİYESPOR 28 28
16. NİĞDE ANADOLU FK 28 17
17. ELAZIĞSPOR 28 16
18. KARDEMİR KARABÜKSPOR 28 6
Takımlar O P
1. Trabzonspor 26 53
2. Başakşehir 26 53
3. Galatasaray 26 50
4. Sivasspor 26 49
5. Beşiktaş 26 44
6. Alanyaspor 26 43
7. Fenerbahçe 26 40
8. Göztepe 26 37
9. Gaziantep FK 26 32
10. Denizlispor 26 31
11. Antalyaspor 26 30
12. Gençlerbirliği 26 28
13. Kasımpaşa 26 26
14. Konyaspor 26 26
15. Malatyaspor 26 25
16. Çaykur Rizespor 26 25
17. Ankaragücü 26 23
18. Kayserispor 26 22
Takımlar O P
1. Hatayspor 28 53
2. Erzurum BB 28 47
3. Bursaspor 28 46
4. Adana Demirspor 28 45
5. Akhisar Bld.Spor 28 45
6. Fatih Karagümrük 28 43
7. Altay 28 43
8. Ümraniye 28 40
9. Giresunspor 27 38
10. Keçiörengücü 28 35
11. Balıkesirspor 28 35
12. Menemen Belediyespor 28 35
13. İstanbulspor 27 33
14. Altınordu 28 31
15. Boluspor 28 25
16. Osmanlıspor 28 24
17. Adanaspor 28 20
18. Eskişehirspor 28 17
Takımlar O P
1. Liverpool 29 82
2. Man City 28 57
3. Leicester City 29 53
4. Chelsea 29 48
5. M. United 29 45
6. Wolverhampton 29 43
7. Sheffield United 28 43
8. Tottenham 29 41
9. Arsenal 28 40
10. Burnley 29 39
11. Crystal Palace 29 39
12. Everton 29 37
13. Newcastle 29 35
14. Southampton 29 34
15. Brighton 29 29
16. West Ham 29 27
17. Watford 29 27
18. Bournemouth 29 27
19. Aston Villa 28 25
20. Norwich City 29 21